Chwaraewch Ran

Llywodraethwyr

Trosolwg

Dylai pob llywodraethwr ysgol wybod a deall beth yw eu rolau a'u cyfrifoldebau cyfreithiol a gwybod sut mae'r rhain yn cyd-fynd â chyfrifoldebau'r pennaeth, yr Awdurdod Lleol a Llywodraeth Cymru. I gael rhagor o wybodaeth, ewch i wefan Llywodraeth Cymru.

Mae gan lywodraethwyr ysgol rôl hanfodol i'w chwarae – maen nhw'n sicrhau bod eu hysgolion yn cymryd camau priodol i atal ac ymateb i fwlio sy'n gysylltiedig â materion lesbiaidd, hoyw, deurywiol a thraws yn cael eu bwlio.

Datgelwyd yn Yr Adroddiad Athrawon, sef ymchwil a gynhaliwyd gan Stonewall yn 2014, mai dim ond un ymhob pump o athrawon uwchradd ac un ymhob chwech o athrawon cynradd yng Nghymru a Lloegr oedd yn dweud bod llywodraethwyr eu hysgolion yn rhoi arweiniad clir o ran taclo bwlio homoffobaidd.

O dan Ddeddf Addysg ac Arolygiadau 2006 mae dyletswydd ar lywodraethwyr ysgolion i hyrwyddo lles yr holl blant a'r bobl ifanc sydd yn eu gofal. Mae hyn yn cynnwys plant a phobl ifanc sy'n dioddef bwlio homoffobaidd. Gall arolygwyr Estyn hefyd ofyn i lywodraethwyr am fwlio homoffobaidd neu drawsffobaidd yn eu hysgolion.

Er mwyn sicrhau bod ysgolion yn cadw at eu cyfrifoldebau i atal a thaclo bwlio sy'n gysylltiedig â materion lesbiaidd, hoyw, deurywiol neu draws ac i gefnogi pobl ifanc LHDT, mae angen gwybodaeth a hyfforddiant ar lywodraethwyr ysgolion i'w helpu i ddeall y rôl maen nhw'n ei chwarae.

Beth allwch chi ei wneud fel llywodraethwr ysgol:

  • Gwneud yn siŵr bod polisi gwrth-fwlio eich ysgol yn cyfeirio'n benodol at fwlio sy'n gysylltiedig â materion lesbiaidd, hoyw, deurywiol neu draws.
  • Gofyn i'ch pennaeth roi'r wybodaeth ddiweddaraf am achosion o fwlio sy'n gysylltiedig â materion lesbiaidd, hoyw, deurywiol a thraws yn rheolaidd i'r corff llywodraethu a sut y deliodd yr ysgol â'r achosion.
  • Darganfod pa hyfforddiant mae staff yr ysgol wedi ei gael i atal a thaclo bwlio sy'n gysylltiedig â bod yn lesbiaidd, hoyw, deurywiol a thraws a chefnogi pobl ifanc LHDT.
  • Cynnwys rhieni – drwy'r corff llywodraethol ac fel arall – ym mywyd yr ysgol. Mae hyn yn cynnwys rhieni sydd mewn perthynas o'r un rhyw.
  • Gofyn i'r pennaeth sut mae'r cwricwlwm yn mynd i'r afael â theuluoedd gwahanol a materion lesbiaidd, hoyw, deurywiol a thraws mewn ffordd sy'n briodol i oedran a gwirio eto pan fydd y polisi'n cael ei ddiweddaru.
  • Ydych chi a'ch corff llywodraethu wedi cael hyfforddiant perthnasol am fwlio sy'n gysylltiedig â materion lesbiaidd, hoyw, deurywiol a thraws? Gofynnwch i Gadeirydd y Llywodraethwyr pa hyfforddiant sydd ar gael.
  • A yw eich awdurdod lleol wedi ymaelodi â rhaglen Hyrwyddwyr Addysg Stonewall? A yw eich ysgol wedi ymaelodi â'n rhaglen Hyrwyddwyr Ysgolion? Mae'r ddwy raglen yn darparu cefnogaeth werthfawr o ran bwlio homoffobaidd a thrawsffobaidd.

Oes gyda chi ddiddordeb bod yn llywodraethwr ysgol?

Rydyn ni'n falch iawn o'r cynnydd sydd wedi ei wneud o ran taclo bwlio homoffobaidd, deuffobaidd a thrawsffobaidd mewn ysgolion. Dangosodd yr Adroddiad Ysgol, er bod llawer o waith ar ôl i'w wneud, ein bod yn symud i'r cyfeiriad cywir. Gwelwyd gostyngiad yn nifer y disgyblion lesbiaidd, hoyw a deurywiol sy'n cael eu bwlio o 65 y cant i 55 y cant. Ond er mor galed rydyn ni'n trio, rydyn ni'n gwybod nad yw hi'n bosibl cadw llygaid ar ymdrechion pob ysgol yng Nghymru – dyna lle rydyn ni'n galw am eich cymorth chi.

Un o'r ffyrdd hawsaf o arwain newid yn yr ysgol yw bod yn llywodraethwr ysgol. Mae bod yn llywodraethwr yn golygu bod gennych orolwg dros bolisïau ac arferion yr ysgol a bod y pennaeth yn atebol i chi. Mae hyn yn golygu eich bod mewn sefyllfa berffaith, fel llywodraethwr, i ddylanwadu ar eich ysgol leol i wneud mwy i fynd i'r afael â bwlio sy'n ymwneud â bod yn lesbiaidd, hoyw, deurywiol a thraws.

Yn draddodiadol, nid yw pobl lesbiaidd, hoyw, deurywiol a thraws wedi cael cynrychiolaeth ddigonol ar gyrff llywodraethu ysgolion. Nid yw ysgolion wedi bod yn groesawgar bob amser i deuluoedd gwahanol, ac rydyn ni'n gwybod o arolwg YouGov, "Ble rydyn ni nawr", y byddai dwy ran o dair (66 y cant) o bobl lesbiaidd, hoyw a deurywiol yn disgwyl wynebu rhwystrau o ran cael eu dewis fel llywodraethwr ysgol oherwydd eu cyfeiriadedd rhywiol.

Diolch i'r drefn, erbyn hyn mae mwyafrif helaeth y cyrff llywodraethu yn ceisio bod yn fwy amrywiol ac yn cydnabod pa mor bwysig yw hi eu bod yn adlewyrchu cymuned leol eu disgyblion.

Does dim rhaid i chi fod yn rhiant i fod yn llywodraethwr ysgol. Os oes gennych ddiddordeb, mae rhagor o wybodaeth am sut i wneud cais ar gael ar wefan Llywodraethwyr Cymru www.governorswales.org.uk/cymraeg fel y gallwch chwarae eich rhan i ddileu bwlio sy'n ymwneud â bod yn lesbiaidd, hoyw, deurywiol neu draws.